خشونت ورزی علیه زنان در فضای مجازی افغانستان

مساله خشونت علیه زنان در جامعه افغانستان چنان فراگیر و همگانی است که مبارزه با آن یکی از اهداف اصلی دولت فعلی افغانستان است، در این راستا در کنار دولت سازمانهای غیر دولتی بینxadالمللی زیادی فعالیت میxadکنند که میزان خشونت علیه زنان در افغانستان کم شود. خشونت ورزی علیه زنان در همه کشورها و فرهنگها وجود دارد، اما پیمانه این خشونت در افغانستان بسیار زیاد است، امروزه با گسترش فضای مجازی در این کشور زمینه خشونت ورزی بر علیه زنان به این فضا نیز کشیده شده است. خشونت علیه زنان در فضای مجازی، عبارت از هرگونه عملی است که منجر به واردآمدن زیانهای حقوقی، مالی، فزیکی، روانی و تحدید آزادی فردی میشود. این نوع خشونت اکنون در افغانستان به یک معضل هرچند پنهان اما جدی بدل شده است. هرچند هنوز آمار دقیقی از حجم خشونتها علیه زنان در شبکههای مجازی وجود ندارد، اما در گستردگی آن نمیتوان تردید کرد. نمونههایی از این نوع خشونت را اکثر فعالان در فضای مجازی تجربه کردهxadاند. انتشار صحنهxadهایی از رقص یک خواننده جوان افغان در فضای مجازی، باعث گردید تعداد زیادی از کاربران رسانهxadهای اجتماعی به خصوص فیس بوک این خواننده را مورد حمله قرار داده، اتهامات سنگینی بر او وارد کنند. یک خواننده دیگر زن افغان نیز وقتی تصاویرش هنگام برگزاری یک کنسرت موسیقی در خارج از کشور در شبکه های مجازی پخش شد مورد انواع خشونتxadهای کلامی توسط کاربران فضای مجازی قرار گرفت. از این گونه نمونهxadها در افغانستان بسیار زیاد اتفاق افتاده است.

به نظر میxadرسد محض حضور زنان در فضای مجازی برای بسیاریها غیرقابل تحمل است؛ حتا برای نزدیکترین دوستان کسی که به فضای مجازی پیوسته است. زنان فعال در فضای مجازی ناچار به همرسانی پیام، تصویر... هستند و این زمینه را برای انواع خشونت برای آنان فراهم میxadکند. به گفته کارشناسان اجتماعی در افغانستان هنوز جامعه مرد سالار افغانستان تحمل ورود زنان به فضاهای عمومی را ندارند. لایههای خشونت علیه زنان بسیار عمیقتر و پیچیدهتر از این است. کافی است سری بزنید به فضای مجازی که در آنجا با انواع خشونت علیه زنان مواجه خواهیم بود. زمانی که قانون ازدواج همجنس گرایان در ایالات متحده آمریکا به تصویب رسید، تعدادی از کاربران شبکهxadهای مجازی با استفاده از ابزاری که این شبکه ها در اختیار آنها قرار داده بود، بر روی عکسهای شناسۀشان از علامت «ششرنگ» استفاده کردند. در این میان کاربران زنی که شناسه خود را رنگی کرده بودند مورد انواع خشونتxadهای کلامی و غیر کلامی قرار گرفتند.

زنی در افغانستان با پوشیدن زره به خیابان آمد و با این کار خود به نحوه تفکر و نگاه مردم به زنان اعتراض نمود، این کار وی عکس العملxadهای زیادی را در شبکهxadهای مجازی به وجود آورد، عده زیادی از کاربران مرد این اقدام او را در راستای تروج فرهنگ برهنهxadگی غربی و برنامهxadای برای مهاجرت به یکی از کشورهای غربی قلمداد نمودند، در حالی که این زن هدفش را از این کار بارها توسط رسانهxadها برای مردم توضیح داده بود. به نظر میxadرسد، صدها حساب کاربری جهت تخریب شخصیت زنان، افشای عکسهای شخصیشان و حتا دستکاری اطلاعات و عکسها و انتشار آنان در فضای عمومی، فعالاند. به همین خاطر، خیلی از زنان فعال در فضای مجازی هویتشان را مخفی میکنند در شبکهxadهای اجتماعی، با نامهای مستعار میآیند یا عکسشان را نمیگذارند. این کار هرچند هیچ اثری در کاهش آزار و اذیت زنان ندارد، اما دستکم بار رسواییهای احتمالی را به دلیل شناختهنشدن کم میکند. با اینحال، آسیبهای آن همچنان باقی است. شمار زیادی از این زنان معتقدند که از کنار این مسایل به سادگی گذشته نمیتوانند بگذرند، زیرا آنها به نوعی در فضای مجازی زندگی میxadکنند.

امروزه خشونت علیه زنان، در فضای مجازی به امری رایج در افغانستان تبدیل شده است. بسیاری از مردان این سرزمین اینترنت را قلمرو خود میxadدانند و میل به سرکوب زنانی دارند که وارد قلمرو آنها می شوند. این تفکر در محیطxadهای واقعی هم در میان مردان دیده میxadشود، در فضای واقعی امکان کاربرد خشونت نسبت به فضای مجازی کمتر است، زیرا در فضای واقعی امکان آشنایی با زنان کمتر است و از این رو میزان خشونت بر علیه زنان کم است در حالی که در فضای مجازی زمینه آشنایی با زنان بیشتر بوده و از این زمینه عده زیادی برای اعمال خشونت بر زنان استفاده میxadکنند.

خشونتی که بر علیه زنان در فضای مجازی وجود دارد را میxadتوان از نوع خشونت پنهان دانست، زیرا بسیاری از زنانی که در شبکهxadهای اجتماعی مورد آزار و اذیت قرار میگیرند، آن را پنهان میکنند یا حاضر نیستند در سطح گستردهتری آن را مطرح سازند. زنانی زیادی هستند که در فضای مجازی کارشان به بدنام شدن نیز رسیده است اما هیچگاهی علیه کسانی که اتهامات سنگینی را بر آنها وارد نموده دست به شکایت یا سایر اقدامات قانونی نزدهxadاند، تنها کاری که کرده اند یا توانسته اند، قطع رابطه با آزار دهندگان کرده اند یا اینکه کاملا از فضای مجازی دست کشیدهxadاند. در جامعه افغانستان و در فضای مجازی آن متاسفانه هنوز این خشونت ورزیها به یک مساله قابل توجه تبدیل نشده است و هنوز برای عده زیادی از کاربران اجتماعی به عنوان یک موضوع مهم مبدل نشده است.

افغانستان هنوز فاقد یک قانون مشخص در زمینه این گونه خشونتxadها است و هنوز چنین کارهایی در فضای مجازی جرم انگاری نشده است، که کم کاری نهادهای قانون گذار در این زمینه بر همگان روشن است. حرمت شکني ها، توهين و تهديد در فضاي مجازي مورد تعقيب عدلي و قضايي قرار نمي گيرد. دولت در تطبيق قوانينی که وجود هم دارد به صورت جدي عمل نمیxadکند تا از نقض حقوق و آزادي هاي همه ي شهروندان، به ويژه زنان که آسيب پذيرتر هستند، جلوگيري شود، به این دلیل خشونت عليه زنان به طور گسترده در فضای مجازی ادامه دارد و آنان در بعضي موارد مجبور به خودسوزي و خودکشی شده اند.

همانطوری که ذکر شد این وضعیت باعث شده است که عده زیادی از زنان نگاه منفی به فضای مجازی پیدا نمایند و از سود استفادهxadهای مثبتی که میxadشود از این فضا را کرد بگذرند، خشونت در فضای مجازی ریشه در فضای واقعی جامعه افغانستان دارد، فرهنگ حاکم بر جامعه افغانستان بیشتر یک فرهنگ قبیلوی و سنتی است که در آن خشونت علیه زنان نهادینه شده است، پس در نتیجه تا تغییراتی اساسی در فرهنگ فضای واقعی در افغانستان به وجود نیاید کم کردن فرهنگ خشونت در فضای مجازی به مثابه آب در هاون کوبیدن است.