لزوم باز تعریف فرهنگ در فضای مجازی

دو جهانی شدنها و دوفضایی شدنها اثرات شگرفی بر جهان امروز نهاده است، یکی از زمینه هایی که میxadتوان در آن بیشترین اثرگذاری را شاهد بود زمینه و ساختار فرهنگ است، با دوفضایی شدن جهان فرهنگ نیز دو فضایی شده است و امروزه ما از دو فرهنگ صحبت میxadکنیم فرهنگ فضای واقعی و فرهنگ فضای مجازی.

وقتی از مقوله فرهنگ در فضای مجازی سخن میxadرانیم، باید نگاهمان و طرز تلقیxadمان از فرهنگی که در فضای واقعی است متفاوت باشد، زیرا دو فضای متفاوت نیازمند نگاه متفاوت به مقوله فرهنگ را ایجاب میxadکند، مسلما میان این دو فرهنگ شباهت های فراوانی وجود دارد، اما نقاط افتراق میان این دو فرهنگ کم نیست.

فرهنگ به صورت عموم توسط افراد یک جامعه ساخته میxadشود، مسلما نقش دولتها و حاکمیت را نمیxadتوان نادیده گرفت، اما نقش محوری ساخت فرهنگی بر عهده مردم است، در این فرهنگ سازی نقش عموم مردم در مقابل عدهxadای نخبه که در میان این عموم وجود دارد کمتر به چشم میxadخورد، به مفهوم دیگر نخبگان جامعه نقش پررنگتری در ساخت فرهنگی دارند و فرهنگ ساخته شده توسط آنان توسط عموم مورد استفاده قرار گرفته و فرهنگ به معنای عام آن شکل میxadگیرد.

اگر منظورمان از فرهنگ در فضای مجازی، فرهنگ فضای واقعی باشد ممکن است که دچار تضاد شویم، زیرا فرهنگ فضای مجازی متفاوت با فرهنگ فضای واقعی است، برای بیرون رفت از این تضاد ما مستلزم باز تعریف فرهنگ هستیم در فضای مجازی، زیرا این فضا فرصتی را به وجود آورده است که در آن فرهنگ از رشد و قابلیت زیادتری نسبت به فضای واقعی برخودار میxadشود و این ما را نیازمند بازتعریف فرهنگ میxadکند.

نخبگان جامعه اگر به باز تعریف فرهنگ در فضای مجازی توجه نکنند، خلاهای فرهنگی زیادی در فضای مجازی شکل خواهد گرفت و این خلاها مسلما توسط فرهنگهای دیگر پر خواهد گردید، و هنجارها، سنت ها و ارزشهای فرهنگی دیگری غلبه خواهد کرد و جامعه در نهایت با یک شوک فرهنگی یا تهاجم فرهنگی مواجه خواهد شد.

چون میان فضای مجازی و فضای واقعی تفاوت های زیادی وجود دارد، از این رو ما نیازمند باز تعریف فرهنگ در فضای مجازی هستیم، تا بتوانیم راحتxadتر از مقوله فرهنگ استفاده نموده و آن را در زندگی خود خصوصا در فضای مجازی پیاده نماییم. باز تعریف فرهنگ نیازمند این است که مقولهxadهای فرهنگی را شناخته، آنگاه آنها را در فضای مجازی باز تعریف نماییم، مقوله های فرهنگی که نیازمند بازتعریف در فضای مجازی را میxadتوان چنین دسته بندی کرد:

در فضای فرهنگی فضای مجازی تکنولوژی از جایگاه خاصی برخوردار است، تکنولوژی بر فرهنگ در فضای مجازی اثرات زیادی گذاشته است، از این رو باید فرهنگ فضای مجازی مبتنی بر تکنولوژی خصوصا تکنولوژیهای ارتباطی باز تعریف گردد، نوعیت فرهنگ مبتنی بر تکنولوژیهای ارتباطی متفاوت خواهد بود با فرهنگ فضای واقعی که بیشتر برخواسته از شرایط واقعی است.

فرهنگ فضای مجازی زبان خاص خود را دارد، این فرهنگ با زبان سرگرمی حرف میxadزند، در این فرهنگ سرگرمی و وسایل سرگرم کننده یکی از دغدغهxadهای اصلی زندگی در این فضا تلقی شده و سعی میxadشود که سرگرم بودن بیشتر به عنوان یک نمود یا برجسته گی تلقی گردد. فضای مجازی با خود دنیایی از بازیهای آنلاین را دارد که عمده ترین دلیل آن سرگرم ساختن انسان است، فضای مجازی با زبان سرگرمی اثرات پنهانی دیگری نیز بر انسان میxadگذارد، با استفاده از زبان بازی تغییرات فرهنگی زیادی را به وجود آورده است، که در صورت بازتعریف فرهنگ مبتنی بر سرگرمیهای مجازی میxadتواند مطابقت بیشتری را میان انسان و فرهنگ فضای مجازی به وجود بیاورد، این مطابقت باعث میxadشود که نوعیت استفاده از فرهنگ در فضای مجازی بهبود یافته و افراد با پس زمینه فکری به درک بهتری از فرهنگ در فضای مجازی برسند.

فرهنگ در فضای مجازی تند شده است، بسیاری از مولفهxadهای فرهنگ موجود در فضای واقعی در این فضا تند شده است، نژاد پرستی، ملی گرایی، توجه به محیط زیست به عنوان واقعیت هایی که در فضای واقعی به وجود آمده است، در فضای مجازی بازنمود بیشتری پیدا نموده است، در این فضا بیشتر این موارد برجسته میxadشود و بیشتر به آنها از زوایای مختلف پرداخته میxadشود، مثلا میxadتوان گفت که ما شاهد نوع تسریع شده نژاد پرستی در فضای مجازی هستیم که به این شکل در فضای واقعی به چشم نمیxadخورد. باز تعریف فرهنگ میxadتواند تند شدن فرهنگ فضای مجازی را برای ما قابل فهم بسازد و افراد بتوانند با درک درستی از فرهنگ تند شده وارد فضای مجازی شده و به باز تولید فرهنگ شان در این فضا اقدام نمایند، درک ناقص و نادرست از فرهنگ مشکلات زیادی در فضای مجازی برای انسان و باورهای فرهنگی او به وجود خواهد آورد.

فرهنگ فضای مجازی فرهنگ فضای واقعی را کم رنگ میxadکند، در بسیاری از موارد شاهد این هستیم که فرهنگ فضای واقعی کمتر مورد توجه قرار گرفته است، یکی از دلایل آن را میxadتوان به وجود آمدن فرهنگ فضای مجازی دانست، این فرهنگ با ورودش به صحنه زندگی جای فرهنگ فضای واقعی را گرفته است، یکی از مسائلی که باعث این کار شده است، فضایی است که در آن فرهنگ بروز پیدا میxadکند، میxadتوان توسط ایجاد محدودیت جلوی رشد یک فرهنگ را در فضای واقعی گرفت، اما این کار در فضای مجازی امکان پذیر نیست. از این رو فرهنگ در فضای مجازی فضای رشد بیشتری را دارد و چنین است که در نهایت فرهنگ فضای واقعی را از صحنه خارج میxadکند. فضای عمومی (هابرماس) با رشد فضای مجازی عرصه جولان بیشتری را پیدا کرده است و در فضای عمومی دیگر نمیxadتوان جلوی رشد و نموی فرهنگهای مختلف را سد کرد. باز تعریف فرهنگ رو به رشد فضای مجازی از این زاویه میxadتواند کاربر فضای مجازی و یا هر کس دیگری که با مقولهxadهای فرهنگی سروکار دارد را به این نتیجه برساند که نمیxadتوان جلوی رشد و ترقی یک فرهنگ را با اجبار و قدرت گرفت، فرهنگ مجازی سیالیتی دارد که هیچ قدرتی جلوی دار آن نیست و فرهنگ فضای مجازی فراتر از زمان و مکان در حرکت است و ما باید خودمان را آماده پذیرش چنین فرهنگی نماییم، زمانی این آمادگی محقق میxadشود که به بازتعریفی از فرهنگ از این زاویه برسیم.

در فرهنگ فضای مجازی عنصر انتخاب گری نقش برجستهxadای دارد، این انتخاب گری دیگر در بند مکان مشخص و زمان مشخصی نیست، افراد در فضای مجازی با انواع فرهنگها مواجه است و به راحتی میxadتواند از این گونه های فرهنگی اثر بپذیرد، نمیxadشود جلوی انتخاب گری را گرفت، از این رو فرهنگهایی در چنین فضایی میxadتواند رشد کنند که قابلیت پذیرش برای همگان و یا اکثر مخاطبانش را داشته باشد، فرهنگxadها نیازمند بازسازی هستند تا بشود قابلیت های آنان را به نمایش گذاشت و این مستلزم این است که به درک دقیقxadتری از فرهنگ در فضای مجازی برسیم، شناخت ویژگیهای برجسته فرهنگهای مختلف میxadتواند ما را در این مسیر کمک نماید. فرهنگ ما از قابلیت های فراوانی برخودار است و بر ماست که این قابلیت ها را به نمایش بگذاریم تا از فرهنگ ملی خودمان پاسداری نماییم.

اثرات فرهنگی فضای مجازی شکاف نسلی را تشدید کرده است، تنها عامل شکاف نسلی نیست در بسیاری از موارد رسانه های دیگر مثل ماهواره هم نقش داشته است، فضای مجازی فرهنگی را در میان نسل جوان به وجود آورده که در میان نسل قبلی کمتر وجود داشته است، این شکاف نسلی را میxadتوان بیشتر در میان اعضای یک خانواده که در کنار همدیگر زندگی میxadکنند مشاهده کرد. نسل جدید انعطاف فکری و فرهنگی بیشتری دارند نسبت به نسل گذشته چون فرهنگ فضای مجازی دارای تنوع است و این انعطاف را به وجود آورده است. تهاجم فرهنگی نیز امروزه بیشتر از طریق فضای مجازی صورت میxadگیرد، حتی میxadتوان ادعا کرد که مصداقهای تهاجم فرهنگی در فرهنگی که توسط فضای مجازی تبلیغ میxadشود به شدت به چشم میxadآید و اگر قبول داشته باشیم که تهاجم فرهنگی یکی از مسائل مهم جامعه ما است، این مقوله توسط فضای مجازی رشد و گسترش پیدا کرده است.

فرهنگ فضای مجازی در بسیاری از موارد فرهنگی برخواسته از فضای واقعی است، زیرا خود فضای مجازی نیز بر اساس فضای واقعی شکل گرفته است، تکنولوژیxadهایی که فضای مجازی را به وجود آورده در فضای واقعی ساخته شده است، این به معنی این است که فضای مجازی در ادامه فضای واقعی شکل گرفته و فرهنگی که در این فضا وجود دارد دنباله فرهنگ فضای واقعی شمرده میxadشود. اما به علت سرعت زیاد تغییرات و تحولات در فضای مجازی فرهنگ آن نیز به شدت سیال بوده و قابلیت رشد زیادی را پیدا کرده از همین رو در بسیاری از موارد ما شاهد غلبه فرهنگ مجازی بر فرهنگ واقعی هستیم. زمانی میxadتوانیم میان فرهنگ در فضای واقعی و فرهنگ در فضای مجازی یک نسبت و رابطه متناسب ایجاد کنیم که درک درستی از مقوله فرهنگ هم در فضای مجازی و هم فضای واقعی داشته باشیم، باز تعریف فرهنگ فضای واقعی در فضای مجازی xadواند ما را در این امر مهم یاری رساند.

تسلط یا تکثر فرهنگی در فضای مجازی...